والدین تکفرزند با چه چالشهای روانی و تربیتی مواجهاند؟
تمایل برخی خانوادهها به تکفرزندی در سالهای اخیر افزایش یافته است؛ انتخابی که در کنار دلایلی مانند کاهش هزینههای زندگی و امکان اختصاص توجه و امکانات بیشتر به کودک، نگرانیهایی درباره استقلال، روابط اجتماعی و وابستگی عاطفی فرزند به همراه دارد. درهمین راستا با الناز عامریان،کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی به گفتگو نشستیم تا با معضلات و مشکلات تکفرزندی بیشتر آشنا شویم. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانید.
تک فرزندی لزوما باعث تنهایی یا مشکلات اجتماعی کودک میشود؟
عامریان: کودکان تکفرزند اگرچه خواهر یا برادر ندارند، اما لزوماً تنهایی اجتماعی را تجربه نمیکنند. این موضوع تا حد زیادی به رفتار و شیوه تربیتی پدر و مادر با فرزند بستگی دارد. با این حال، ممکن است کودکان تکفرزند در یک محیط ایزوله رشد کنند و در نتیجه، ارتباط برقرار کردن با دیگران برایشان سختتر باشد.
وی افزود: کودکانی که خواهر و برادر دارند، معمولاً میتوانند بخشی از مسائل و حتی رازهایشان را با یکدیگر در میان بگذارند، اما با رایج شدن تکفرزندی، ممکن است پدر و مادر به سنگ صبور اصلی کودک تبدیل شوند.
روانشناس بالینی اظهار کرد: البته این موضوع مانند یک شمشیر دولبه است. از یک طرف، کیفیت ارتباط والدین با فرزند بیشتر شده و پدر و مادر زمان و توجه بیشتری برای تربیت کودک صرف میکنند، اما از طرف دیگر، ممکن است این شرایط بر استقلال کودک تأثیر بگذارد و باعث شود کودک بهگونهای تربیت شود که استقلال کمتری داشته باشد و وابستگی عاطفی زیادی به خانواده پیدا کند.
امریان ادامه داد: این وابستگی میتواند در زندگی عاطفی آینده و همچنین محیط کاری فرد تأثیرگذار باشد. کودک ممکن است تصور کند همانطور که در خانواده با او رفتار شده، در جامعه نیز قرار است با او رفتار شود، اما زمانی که وارد جامعه میشود، متوجه میشود که شرایط به این شکل نیست. این مسئله ممکن است مانند یک سیلی به واقعیت، برای او شوکهکننده باشد.
والدین تکفرزند معمولا با چه چالشهای روانی و تربیتی مواجهاند؟
عامریان: از طرف دیگر، ممکن است والدین انتظارات و خواستههای خودشان را روی تنها فرزندشان اعمال کنند و بخواهند کودک همان خواستهها و انتظاراتی را دنبال کند که خودشان برای او در نظر گرفتهاند. این موضوع ممکن است باعث شود کودک فرصت کمتری برای شکل دادن به خلاقیت، علایق و اهداف شخصی خودش داشته باشد و صرفاً بخواهد انتظارات والدین را تکرار کند.
وی افزود: این مسئله میتواند یکی از دلایلی باشد که امروز در جامعه با افرادی مواجه هستیم که هدف مشخصی در زندگی ندارند.
آیا وابستگی عاطفی والدین به تنها فرزند بیشتر میشود؟
عامریان: در تکفرزندی، آزادی والدین نسبت به تنها فرزندشان نیز ممکن است بیشتر شود. وقتی تنها یک فرزند وجود دارد، تمام تمرکز و توجه والدین روی همان یک کودک قرار میگیرد و همین مسئله میتواند وابستگی بیشتری ایجاد کند. حتی ممکن است والدین در تصمیمهای مهم زندگی فرزندشان، مانند ازدواج یا تحصیل در شهر دیگر، به دلیل همین وابستگی با او مخالفت کنند.
توجه و امکانات بیشتر لزوما به تربیت بهتر کودک منجر میشود؟
عامریان: لزوماً اینطور نیست. مگر در گذشته که امکانات کمتر بود، کودکان رشد نمیکردند؟ همه چیز به امکانات مربوط نمیشود و بخش مهمی از مسئله به هنر تربیت و شیوه فرزندپروری بازمیگردد.
وی افزود: البته این به آن معنا نیست که امکانات تأثیری ندارند. اگر کودک در یک محیط غنی رشد کند، طبیعتاً شرایط برای رشد بهتر او فراهم میشود، اما قرار نیست همه چیز برای کودک صددرصد و بدون نقص باشد. در فرزندپروری، خانوادهها باید اجازه دهند کودک گاهی ناکامی را نیز تجربه کند، زیرا تجربه ناکامی میتواند در زندگی آینده او تأثیرگذار باشد و بچههای تابآوری بار خواهندامد.
مهم ترین آسیب احتمالی تربیت تکفرزند چیست؟
عامریان: یکی از مهمترین آسیبهای احتمالی تکفرزندی این است که کودک در یک محیط ایزوله رشد کند و توجه بیش از حدی دریافت کند. این شرایط ممکن است باعث شود کودک کمالگرا بار بیاید، وابسته شود یا با احساس ناکافی بودن مواجه شود.
روانشناس بالینی در پایان تاکید کرد: از طرف دیگر، ممکن است در برخی از افراد تکفرزند این احساس شکل بگیرد که دیگران به آنها نیاز دارند. همچنین طرحواره ایثار میتواند در این افراد پررنگ باشد؛ یعنی فرد احساس کند باید خودش را فدای پدر و مادرش کند و به دلیل اینکه والدین تنها هستند، خواستهها و حتی نیازهای خودش را کنار بگذارد.
ارسال نظر